บทที่ 1 แนวคิดและแนวโน้มเกี่ยวกับข้อมูลสารสนเทศยุคใหม่

สารสนเทศ Information ข้อมูล ข่าวสาร ความรู้ เรื่องราว ข้อเท็จจริง หรือปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น แต่ในเชิงลึก หมายถึง ข้อมูล ข่าวสาร ที่ผ่านการประมวลผลซึ่งมีความหมาย และสามารถนำไปใช้ในการตัดสินใจในชีวิตประจำวัน

ความสำคัญของสารสนเทศ

- กำหนดแนวทางพัฒนานโยบายด้านการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม การศึกษา และวัฒนธรรม

- การพัฒนามนุษย์สังคม โดยส่งเสริมความรู้และนำไปใช้ประโยชน์ในการดำเนินชีวิต

ประเภทของสารสนเทศ

แบ่งออกเป็น 2 ประเภท

1. ตามแหล่งสารสนเทศ

2. ตามสื่อที่จัดเก็บและบันทึก

1.1 ตามแหล่งสารสนเทศ แบ่งออกเป็น 3 ประเภท

1. แหล่งปฐมภูมิ Primary Source

- ได้มาจากแหล่งโดยตรง

- เป็นสารสนเทศทางวิชาการ ผลการศึกษา ค้นคว้าวิจัย

- ถูกถ่ายทอดในลักษณะสื่อสิงพิมพ์ เช่น วารสาร รายงายการวิจัย รายงานการประชุม และสัมมนาวิชาการ จกหมายเหตุ วิทยานิพนธ์ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์

2. แหล่งทุติยภูมิ Secondary Source

- เกิดจากการรวบรวม เรียบเรียงขึ้นใหม่จากแหล่งสารสนเทศปฐมภูมิ

- อยู่ในรูปแบบการสรุปย่อเรื่อง จัดหมวดหมู่ ทำดรรชนี และสาระสังเขป เพื่อประโยชน์ในการเข้าถึงและสามารถใช้ข้อมูลได้อย่างสะดวกรวดเร็ว

3. แหล่งตติยภูมิ Tertiary Source

- ทำขึ้นเพื่อใช้ค้นหาสารสนเทศจากแหล่งปฐมภูมิและทุติยภูมิ

- มีประโยชน์ในการค้นหาสารสนเทศที่ให้ความรู้เฉพาะทางสาขาวิชา ได้แก่ บรรณานุกรม นามานุกรม สื่อคอม

1.2 แบ่งตามสื่อที่จัดเก็บและบันทึกข้อมูล

1. กระดาษ

2. วัสดุย่อส่วน เป็นสื่อที่ถูกสำเนาย่อส่วนบนแผ่นฟิล์มชนิดต่างๆ ทั้งชนิดม้วนและชนิดแผ่น

3. สื่ออิเล็กทรอนิกส์ เช่น เทปวิดีทัศน์ เทปบันทึกเสียง ฮาร์ดดิสก์

4. สื่อแสง หรือสื่อออปติก (Optical Media) เป็นสื่อที่ใช้ในการบันทึกข้อมูล และอ่านข้อมูลด้วยแสงเลเซอร์ เช่น CD-Rom DVD จะมีความจุมากเป็นพิเศษ

คุณสมบัติของสารสนเทศ

1. สามารถเข้าถึงได้ง่าย (Accessibility)

2. มีความถูกต้อง (Accurate)

3. มีความครบถ้วน (Completeness)

4. ความเหมาะสม (Appropriateness)

5. ความทันต่อเวลา (Timeliness)

6. ความชัดเจน (Clarity)

7. ความยืดหยุ่น (Flexibility)

8. ความสามารถในการพิสูจน์ได้ (Verifiability)

9. ความซ้ำซ้อน (Redundancy)

10. ความไม่ลำเอียง (Bias)

แหล่งสารสนเทศและทรัพยากรสารสนเทศ

- แหล่งที่เป็นสถาบัน เช่น ห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ ศูนย์วัฒนธรรม

- แหล่งสถานที่ เป็นแหล่งที่จริงหรือจำลอง เช่น เขาพระวิหาร

- แหล่งบุคคล เช่น ผู้เชี่ยวชาญ

- แหล่งเหตุการณ์ กิจกรรมต่างๆที่เกิดขึ้นจริง เช่น เหตุการณ์ก่อการร้าย

- แหล่งสารสนเทศสื่อมวลชน ข่าวสาร ผ่านวิทยุ โทรทัศน์ หนังสือพิมพ์

- แหล่งที่เป็นอินเตอร์เน็ตเป็นแหล่งสารสนเทศที่ใหญ่ที่สุดในโลก มีการประชาสัมพันธ์ข้อมูล ข่าวสารจำนวนมาก

ทรัพยากรสารสนเทศ Information Resources Information Materials

วัสดุหรือสื่อที่ใช้บันทึกข้อมูลข่าวสาร สารสนเทศ ความรู้ และความคิดต่างๆ หรืออาจเรียกว่า วัสดุสารสนเทศ แบ่งออก 3 ลักษณะ

1. ทรัพยากรตีพิมพ์ Printed Materials

เป็นสารสนเทศที่มีลักษณะเป็นแผ่น หรือรูปเล่มที่ตีพิมพ์กระดาษ จำแนกได้ดังนี้

- หนังสือ Book

- วารสาร Periodicals แบ่งออกเป็น 3 ประเภท

- วารสารวิชาการ Journal

- วารสารบันเทิง Magazine

- วารสารเชิงวิพากษ์วิจารณ์

- หนังสือพิมพ์ Newspaper

- จุลสาร Pamphlet

- กฤตภาค Clipping

2. ทรัพยากรไม่ตีพิมพ์ (Non Printed Materials)

คือการใช้สารสนเทศผ่านประสาทสัมผัส ทางตา ด้วยการดู หรือทางหู การฟัง จำแนกได้ดังนี้

- ทัศนวัสดุ (Visual Materials) เป็นการรับรู้ ด้วยการดู การมอง เช่น แผนภูมิ แผนที่ ภาพนิ่ง ลูกโลก

- โสตวัสดุ (Audio Materials) ใช้ในการรับรู้ด้วยการฟัง เช่น แผ่นเทป วิทยุ แผ่นเสียง

- โสตทัศนวัสดุ (Audio Visual Materials) เป็นทรัพยากรทำให้เสียงและภาพเคลื่อนไหว จึงเป็นสื่อสารสนเทศที่คบถ้วนมาก ได้แก่ ภาพยนตร์ รายการโทรทัศน์

3. อิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Materials)

ข้อมูลใดเช่น รูปภาพ ตัวเลข อักษร ในรูปสัญญาณดิจิทัล (Digital) ไว้ในระบบคอมพิวเตอร์ จำแนกเป็น

- ฐานข้อมูลออฟไลน์ (Offline Database) เช่น แผ่นดิสก์ แผ่นซีดี หรือรีมูพเอเบิลไดรว์ ที่ใช้เฉพาะคอมพิวเตอร์เครื่องใดเครื่องหนึ่งเท่านั้น

- ฐานข้อมูลออนไลน์ (Online Database) เป็นแหล่งที่สืบค้น ได้ระบบเครือข่ายที่จัดให้บริการปัจจุบันนี้ใช้กันในชีวิตประจำวันก็คืออินเตอร์ประจำบ้าน